Cái AI thực sự lấy đi của người trẻ không phải việc làm
Đáng lo không phải chuyện mười năm nữa AI làm hết việc. Đáng lo là bây giờ, cái sai không kịp xảy ra để mà học từ nó.
Đứa cháu tôi mở laptop làm bài luận, gõ đề vào ChatGPT, đọc lướt kết quả, sửa vài chữ, nộp. Tổng cộng bốn phút. Tôi không định viết bài này về chuyện gian lận học đường — chuyện đó có người khác lo rồi. Tôi để ý một thứ khác.
Cái đáng lo, theo tôi, không phải AI sẽ cướp việc làm của thế hệ này trong mười năm tới. Cái đáng lo là ngay bây giờ, AI đang cướp mất cái "cơ bắp tư duy" lẽ ra phải hình thành từ việc vật lộn với cái khó khi còn trẻ.
Cơ bắp tư duy cũng cần tập, không tập là teo
Thế hệ trước phải bí một bài toán, phải sai một đoạn code, phải ngồi cả buổi tối mới hiểu ra tại sao đoạn văn của mình dở. Chính cái quá trình bí — sai — tự sửa đó mới là thứ tạo ra trực giác, chứ không phải đáp án cuối cùng. Bây giờ câu trả lời tới trong ba giây. Cái sai không kịp xảy ra đủ lâu để trở thành bài học.
Nhưng tôi không muốn viết một bài chỉ toàn bi quan, vì thực tế không phải vậy. Có những bạn trẻ dùng AI như một đòn bẩy thật sự — tự học lập trình nhanh hơn năm năm trước rất nhiều, dựng được sản phẩm ở tuổi mười chín, học một kỹ năng mới trong vài tuần thay vì vài năm. Khác biệt không nằm ở việc có dùng AI hay không. Nằm ở việc ai biết chủ động tắt AI đi để tự vật lộn, và ai để AI làm hộ luôn cả phần vật lộn đó.
AI trả lời nhanh hơn não bạn. Vấn đề là não bạn cần chậm lại thì mới lớn lên được.
Tôi nghĩ thế hệ này rồi sẽ chia làm hai nhánh rõ rệt hơn bất kỳ thế hệ nào trước, và không phải chia theo IQ hay hoàn cảnh gia đình. Chia theo một điều đơn giản hơn nhiều: ai dám tắt AI đi đủ lâu để tự bí, tự sai, tự hiểu — và ai không bao giờ làm điều đó.